Azərbaycanda mənzil qiymətləri, nikah və doğum əmsalı

Xülasə

2012–2025-ci illərdə Azərbaycanda mənzil qiymətləri yüksəlmiş, nikah və doğum əmsalları isə azalmışdır. Məqalədə bu göstəricilər arasındakı əlaqə və nikahın mənzil şəraiti ilə doğum arasındakı əlaqədə mümkün rolu araşdırılır. Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatları əsasında rüblük zaman sıraları qurulmuş və mövsümi dəyişmələr, 2015-ci ildə baş verən kəskin dəyişikliklər və pandemiya dövrü nəzərə alınmaqla avtoreqressiv paylanmış gecikmə (ARDL) modelləri qiymətləndirilmişdir. Nəticələr mənzil qiymətləri ilə nikah arasında sabit mənfi uzunmüddətli əlaqənin olduğunu göstərir. Mənzil qiyməti indeksinin 1 faiz yüksəlməsi nikah əmsalının təxminən 1,6 faiz azalması ilə əlaqəlidir. Mənzil qiymətləri ilə doğum arasında mənfi əlaqə müşahidə olunur, lakin bu iki göstəricinin ayrıca nəzərdən keçirildiyi model uzunmüddətli əlaqəni təsdiqləmir. Dörd rüb əvvəlki nikah əmsalı modelə daxil edildikdə isə mənzil qiymətləri, nikah və doğum arasında birgə uzunmüddətli əlaqə təsdiqlənir. Bu modeldə nikah göstəricisi doğumla müsbət əlaqəlidir və onun nəzərə alınması mənzil qiymətləri ilə doğum arasındakı mənfi əlaqəni 24,5 faiz azaldır. Alınan nəticələr mənzil xərclərinin artmasının nikahların gecikməsində, bunun da sonrakı doğumların azalmasında rol oynaya biləcəyini göstərir. Eyni zamanda, nikahdan sonrakı mənzil şəraitinin də doğum səviyyəsinə təsir edə bilməsi nəticələrdən görünür. Tədqiqat Azərbaycanda mənzil şəraiti, nikah və doğum arasındakı əlaqəyə dair rüblük məlumatlar əsasında ilk empirik nəticələri təqdim edir.